Türkiye otomotiv tedarik sanayisinin çatı kuruluşu TAYSAD (Taşıt Araçları Tedarik Sanayicileri Derneği), sektörün nabzını tutan “Rekabetçilik Anketi”nin sonuçlarını açıkladı. 225 firmanın katılımıyla gerçekleştirilen çalışma, yerli tedarikçilerin karşı karşıya olduğu temel zorlukları, yatırım eğilimlerini ve geleceğe dair beklentilerini net biçimde ortaya koydu.
Anket sonuçlarına göre, son iki yılın en büyük sorunu %92 oranla yüksek iş gücü maliyetleri oldu. Sektör temsilcileri, %82,22 ile baskılanan döviz kuru ve %46,67 ile faiz yükü ile krediye erişimdeki zorlukları da ilk üç sırada gösterdi. Bu tablo, Türkiye otomotiv tedarik sanayisinin rekabet gücünün ciddi şekilde baskılandığını ortaya koyuyor.
Katılımcı firmaların %64’ü son 12 ayda istihdamda %10’un üzerinde daralma yaşadığını belirtirken, yalnızca %31,56’sı herhangi bir istihdam kaybı olmadığını ifade etti. Şirketlerin yarıya yakını (%49,33) 2025’in ilk çeyreğinde borçluluğun artacağını öngörüyor.
Özellikle dikkat çeken bir veri ise konkordato eğiliminde yaşanan gelişme oldu. Firmaların kendileri konkordato ilan etmeyi düşünmese de, alt tedarikçilerinin %34’ünün konkordato ilan etmiş olması, zincirleme riskler açısından önemli bir sinyal olarak değerlendiriliyor.
Ankete katılan firmaların %35’i üretim kapasite kullanım oranının %70’in altında kaldığını ifade etti. Kapasite artırımı için yatırım planlamayan firmaların oranı %64, kararsızlarla birlikte bu oran %74’e kadar çıkıyor. Bu da sektörde yatırım iştahının ciddi şekilde düştüğünü gösteriyor.
Yeni proje kazanımı konusunda da tablo karamsar: Firmaların %44’ü yeni projelerde düşüş yaşadığını belirtirken, yalnızca %25,78’i yeni projelerde artış bildirdi. Kaybedilen projelerin büyük bölümü Çin ve Hindistan’a kaymış durumda.
Anket, yatırım planlarının yön değiştirdiğine de işaret ediyor. Katılımcıların %27,23’ü yurt dışında tesis yatırımı planladığını söylerken, öne çıkan ülkeler arasında ABD, Çin, Fas, Romanya, Almanya, Doğu Avrupa ülkeleri ve Mısır yer alıyor. Bu durum, Türkiye’de otomotiv yatırımlarının yavaşladığını ve üretimin başka ülkelere kayma riskinin arttığını gösteriyor.
TAYSAD Yönetim Kurulu Başkanı Yakup Birinci, anket sonuçlarını değerlendirerek, yerli tedarik sanayisinin önündeki en büyük tehditleri yüksek maliyetler, döviz kuru dalgalanmaları ve finansmana erişimde yaşanan sıkıntılar olarak sıraladı.
“Firmaların %74’ü bu yıl yatırım planlamıyor. Bu yalnızca bugünkü durumu değil, geleceğe dair beklentilerin de zayıf olduğunu gösteriyor. Yerli tedarikçilerin yükünü hafifletmek için SGK ve vergi teşvikleri artırılmalı, finansman destekleri sadeleştirilmeli. İhracat ve istihdamı temel alan yeni teşvik modelleri hayata geçirilmeli,” diyen Birinci, sektöre acil yapısal destek çağrısında bulundu.
Bir başka önemli uyarı ise Çin menşeli otomotiv parça ithalatındaki hızlı artışa yönelik geldi. GTIP 8708 başlığı altında yer alan motorlu taşıt parça ve aksesuarları kategorisinde Çin’den yapılan ithalatın son 5 yılda %156 arttığını vurgulayan Yakup Birinci, metal döküm parçalarında bu artışın %175’i bulduğunu belirtti.
“Bu eğilim devam ederse, Türkiye otomotiv sanayi uzun vadede ithalata bağımlı hale gelir ve yerli tedarikçinin pazardaki payı hızla azalır. Üretim zincirinin dışa açıklığı kritik seviyelere ulaşabilir,” diyen Birinci, yerlileşmeyi teşvik eden stratejilerin ivedilikle uygulanması gerektiğini vurguladı.
